Tuần này, một lệnh thực thi mới của SEC đã giáng xuống một giao thức DeFi đang hoạt động. Cụ thể, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ đã đệ đơn kiện một nhóm phát triển đứng sau một sàn giao dịch phi tập trung, cáo buộc họ vận hành một sàn giao dịch chứng khoán chưa đăng ký. Đây không phải là một vụ việc cá biệt, mà là một phần của chiến lược 'regulation-by-enforcement' đã được triển khai trong nhiều năm qua. Từ những ngày đầu của ICO, đến các dự án DeFi và gần đây là các cầu nối và staking pool, SEC đều có mặt, nhưng không phải với tư cách là người tạo ra khung pháp lý, mà là người thực thi sau khi sự việc đã xảy ra.
Bối cảnh ở đây rất quan trọng. SEC đã có nhiều cơ hội để ban hành các quy tắc rõ ràng cho không gian tài sản kỹ thuật số. Họ đã tổ chức các phiên điều trần, yêu cầu bình luận công khai, và thậm chí có những tuyên bố không chính thức từ các quan chức cấp cao. Tuy nhiên, các quy tắc cuối cùng vẫn chưa bao giờ được ban hành. Thay vào đó, họ chọn cách nhắm mục tiêu vào từng dự án, từng nhóm phát triển, và từng cá nhân. Điều này tạo ra một môi trường không chắc chắn về mặt pháp lý, nơi mà các dự án không biết làm thế nào để tuân thủ, và các nhà đầu tư không biết đâu là mảnh đất an toàn.
Hãy nhìn vào vụ kiện 2 năm trước, khi tôi phân tích một cây cầu 'phi tập trung' và phát hiện ra lỗ hổng nghiêm trọng trong hợp đồng thông minh của nó. Hai tuần sau, cây cầu đó bị khai thác 22 triệu đô la. Đây là lỗ hổng kiến trúc, nhưng không phải lỗi của code, mà là lỗi của giả định. Giả định rằng một nhóm phát triển ẩn danh có thể xây dựng cơ sở hạ tầng tài chính mà không có trách nhiệm pháp lý. Giả định rằng 'phi tập trung' có nghĩa là 'không có quy định'. Trong vụ kiện mới này, SEC đang nhắm vào giả định đó. Họ không chỉ kiện vì việc bán token, mà còn vì cách thức giao thức được quảng cáo như một nền tảng giao dịch, với các tính năng như order book và thanh khoản tập trung.
Điều thú vị là, alpha nằm ở những khoảng trống. Trong đơn kiện, một trong những bằng chứng chính là các tuyên bố công khai của nhóm phát triển về cách họ 'quản lý' thanh khoản và 'tối ưu hóa' lợi nhuận cho người dùng. Đối với một người đã sống qua đợt depeg UST, tôi biết cảm giác đó. Bài học quản lý rủi ro tôi học được một cách đắt giá là: khi một giao thức bắt đầu nói về 'quản lý' thay vì 'mã nguồn mở và không thể kiểm soát', đó là dấu hiệu của sự tập trung hóa. SEC đã sử dụng chính những tuyên bố đó để chứng minh rằng giao thức này không hề 'phi tập trung' như họ tuyên bố.
Từ góc nhìn hợp đồng thông minh, vụ kiện này đặt ra một câu hỏi lớn hơn. Ở cấp độ hợp đồng, không có quốc tịch, không có cơ quan quản lý. Nhưng ở cấp độ con người và tổ chức, luật pháp của quốc gia nơi họ sinh sống vẫn có hiệu lực. Đây là điểm mù mà nhiều dự án cố tình bỏ qua. Họ cho rằng việc triển khai hợp đồng trên blockchain là đủ để 'phi tập trung' hóa trách nhiệm pháp lý. Nhưng khi nhóm phát triển là có thật, có địa chỉ IP, có tài khoản ngân hàng, họ hoàn toàn có thể bị truy tố.
Giả định tin cậy họ đang đặt ra là giả định về sự tồn tại của một 'vùng xám' pháp lý. Nhưng với mỗi vụ kiện, SEC đang thu hẹp vùng xám đó. Chiến lược này không phải là do họ không hiểu công nghệ, mà là do họ cố tình không ban hành quy tắc rõ ràng. Tại sao? Bởi vì một khung pháp lý rõ ràng sẽ tạo ra một con đường tuân thủ, và con đường đó có thể bị thách thức trước tòa. Trong khi đó, 'regulation-by-enforcement' cho phép SEC duy trì quyền lực tối đa, xử lý từng trường hợp một, và tạo ra tiền lệ pháp lý mà không cần phải thông qua quy trình lập pháp.
Vậy, điều này có ý nghĩa gì đối với các nhà đầu tư và nhà phát triển? Trong thị trường giảm hiện tại, sống sót quan trọng hơn lợi nhuận. Tôi đã theo dõi dòng tiền on-chain và thấy rằng các giao thức có cấu trúc pháp lý rõ ràng đang ổn định hơn nhiều so với những giao thức 'phi tập trung' thuần túy. Chỉ số velocity quan trọng ở đây là tốc độ rút vốn của các LP. Khi một tin tức về kiện tụng xuất hiện, các LP có xu hướng rút thanh khoản ngay lập tức. Trong 7 ngày qua, một giao thức đã mất 40% LP sau khi có tin đồn về một cuộc điều tra.
Điều này không có nghĩa là DeFi đã chết. Nó có nghĩa là giai đoạn 'Wild West' đã kết thúc. Các dự án muốn tồn tại trong dài hạn cần phải có một cấu trúc pháp lý vững chắc, dù là DAO với tư cách pháp nhân, hay các thỏa thuận hợp đồng rõ ràng với nhà cung cấp thanh khoản. Hầu hết DAO hiện tại không có tư cách pháp nhân, và khi xảy ra chuyện, thành viên của DAO có thể phải đối mặt với trách nhiệm cá nhân không giới hạn. Đây là một rủi ro mà ít ai nói đến.
Tôi sẽ không nói rằng SEC là tốt hay xấu. Nhưng tôi sẽ nói rằng việc giả vờ rằng công nghệ blockchain có thể hoạt động bên ngoài khuôn khổ pháp lý là một ảo tưởng nguy hiểm. Những vụ kiện này là một lời nhắc nhở rằng, cuối cùng, mọi giao thức đều được vận hành bởi con người, và con người thì phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.
Vậy, câu hỏi đặt ra không phải là 'Liệu SEC có thể ngăn chặn DeFi?', mà là 'Liệu DeFi có sẵn sàng cho một thế giới có quy định không?'
