Baseten huy động 300 triệu USD: AI inference đang trở thành 'DeFi summer' của giới đầu tư mạo hiểm?

Khi mọi người nói rằng thị trường crypto đã hết câu chuyện, tôi thường trả lời: chưa đâu, dòng tiền chỉ đang chuyển màu. Tuần này, một sự kiện thuần công nghệ AI đã khiến tôi chú ý. Baseten – công ty hạ tầng suy luận AI – vừa huy động thành công 300 triệu USD với định giá 5 tỷ USD. Crypto Briefing, một trang tin về tiền mã hóa và công nghệ mới, gọi đây là dấu mốc cho cả một xu hướng đầu tư. Nhưng với tôi, đây không phải là tin về AI. Đây là chương tiếp theo của cơn sốt đầu tư mà chúng ta từng thấy trong thị trường tiền mã hóa. Baseten không đào tạo ra các mô hình AI. Họ xây dựng lớp hạ tầng để chạy chúng. Khi một doanh nghiệp muốn triển khai chatbot hay phân tích dữ liệu lớn, họ không cần tự mua GPU, không cần tối ưu bộ nhớ, không cần lo mở rộng hệ thống. Họ thuê Baseten. Mô hình này giống như một 'Uniswap cho AI' vậy: giúp nhà phát triển chạy mô hình mà không cần quản lý hạ tầng. Nhưng vấn đề nằm ở con số. Năm 2023, Baseten gọi vốn Series B với định giá vài trăm triệu USD. Chưa đầy hai năm sau, định giá đã chạm mốc 5 tỷ USD. Tăng trưởng gấp 10-15 lần trong 18 tháng. Với một công ty công nghệ, đó là một ván cược vô cùng táo bạo. Nếu doanh thu hằng năm của họ nằm trong khoảng 50 đến 100 triệu USD, thì hệ số định giá/danh thu rơi vào 50-100 lần, trong khi các công ty hạ tầng tốt thường chỉ giao dịch ở mức 5-20 lần. Điều gì khiến các nhà đầu tư dũng cảm đến vậy? Thị trường hạ tầng suy luận AI toàn cầu dự kiến đạt 50-100 tỷ USD trong năm 2024 và nhảy vọt lên 400-500 tỷ USD vào năm 2027. Đó là một đại dương xanh. Baseten lại sở hữu đội ngũ kỹ sư giỏi về tối ưu GPU, sử dụng các kỹ thuật như dynamic batching, continuous batching, quản lý bộ nhớ đệm. Họ cho phép triển khai các mô hình nguồn mở như Llama, Mistral, Stable Diffusion chỉ trong vài phút. Khách hàng doanh nghiệp có xu hướng gắn bó lâu dài vì chi phí chuyển đổi cao, tạo ra doanh thu lặp lại. Nhưng đừng quên rằng đây là một cuộc chơi đầy rẫy đối thủ. Fireworks AI, Together AI, Modal Labs, Replicate đều theo đuổi phân khúc tương tự. AWS, Google Cloud cũng đang siết chặt các dịch vụ suy luận tích hợp. Trong một cuộc chiến giá khốc liệt, một công ty độc lập như Baseten có thể nhanh chóng bị bào mòn lợi nhuận. Họ đang dựa vào phân khúc khách hàng có yêu cầu bảo mật cao như ngân hàng, bệnh viện, nơi mà việc kiểm toán và tuân thủ quan trọng hơn giá rẻ. Nhưng các gã khổng lồ đám mây cũng thấy điều đó, và họ sẽ sớm có các sản phẩm tương tự. Hơn thế, các mô hình AI ngày càng nhỏ và hiệu quả. Phiên bản distill của Llama, Mistral 7B, có thể chạy ngay trên máy tính xách tay. Nếu xu hướng này tiếp tục, nhu cầu về dịch vụ suy luận tập trung có thể giảm dần. Baseten cần phải nhanh chóng thích nghi bằng cách phát triển các giải pháp cho thiết bị biên hoặc các mô hình chuyên biệt, nhưng điều đó chưa rõ ràng. Nói về góc độ đầu tư, tôi nhớ lại những ngày ICO năm 2017. Khi đó, mọi thứ gắn chữ blockchain đều tăng giá, từ token đến cổ phiếu. Nhiều dự án không có sản phẩm vẫn huy động được hàng chục triệu USD. Rốt cuộc, hơn 90% dự án đó biến mất. Với Baseten, họ có sản phẩm thật, doanh thu thật, khách hàng thật. Nhưng định giá 5 tỷ USD đã bao gồm gần như toàn bộ kỳ vọng về tương lai. Một biến cố nhỏ trong chuỗi cung ứng GPU, một cuộc khủng hoảng niềm tin vào AI, cũng có thể khiến con số này lao dốc. Ở khía cạnh kỹ thuật, điều thú vị nhất mà tôi quan sát được là tiềm năng tạo ra 'vòng lặp dữ liệu' của Baseten. Khi xử lý hàng triệu lượt suy luận, họ tích lũy được dữ liệu về độ trễ, chi phí, tỷ lệ lỗi của từng mô hình. Từ đó, họ có thể xây dựng một bộ định tuyến thông minh, tự động chọn mô hình phù hợp nhất cho mỗi yêu cầu. Đây chính là lớp giá trị mà nhà đầu tư đang nhìn thấy. Nhưng để biến dữ liệu thô thành lợi thế cạnh tranh, họ cần đầu tư lớn, và 300 triệu USD có thể sẽ được dồn vào đây. Tôi cũng phải nhắc đến rằng khi một trang tin như Crypto Briefing đưa tin về một công ty AI hạ tầng, đó là dấu hiệu cho thấy dòng vốn từ cộng đồng tiền mã hóa đang dịch chuyển. Các quỹ đầu tư từng đổ tiền vào Bitcoin và altcoin giờ đây nhìn về những công ty có dòng tiền thực. Họ không muốn ôm token qua những mùa đông giá lạnh nữa. Họ muốn sở hữu cổ phần của một công ty khởi nghiệp có thể IPO. Và Baseten chính là một trong những đại diện tiêu biểu cho sự dịch chuyển đó. Vậy đâu là điểm mù mà giới đầu tư đang bỏ qua? Thứ nhất, Baseten không kiểm soát phần cứng. Họ thuê GPU từ các trung tâm dữ liệu. Nếu giá GPU tăng vì khan hiếm, họ sẽ bị siết. Nếu GPU giảm giá, họ phải đối mặt với chi phí khấu hao lớn nếu đã mua vào đỉnh. Thứ hai, họ phụ thuộc vào khách hàng lớn. Nếu một vài khách hàng chủ chốt chuyển sang tự xây dựng hạ tầng, doanh thu sẽ sụt giảm mạnh. Thứ ba, trách nhiệm pháp lý. Nếu một mô hình AI trên hạ tầng của họ đưa ra quyết định sai gây thiệt hại cho người dùng, liệu Baseten có phải bồi thường? Câu trả lời vẫn chưa tồn tại, và đó là rủi ro pháp lý lớn. Trong lịch sử, chúng ta đã thấy những công ty có định giá khổng lồ rồi sụp đổ vì không đáp ứng được kỳ vọng. WeWork từng được định giá 47 tỷ USD, đến nay chỉ còn là ký ức. Theranos từng gây quỹ hàng trăm triệu USD vì tin vào một lời hứa không bao giờ thành hiện thực. Những trường hợp như vậy không thiếu trong ngành AI. Nhưng Baseten có khác biệt: họ đã tạo ra doanh thu thật, sản phẩm thật, và được nhiều doanh nghiệp sử dụng. Vấn đề chỉ là mức định giá có đang đi quá xa so với thực tế hay không. Với cộng đồng tiền mã hóa, tôi muốn nói điều này: chúng ta đã học được rất nhiều bài học từ những mùa đông lạnh giá. Đừng nhảy vào một câu chuyện chỉ vì nó có chữ AI. Hãy nhìn vào dòng tiền, vào hệ số đơn vị kinh tế, vào khả năng xoay sở khi thị trường đổi chiều. Lời hứa rẻ nhất là trên whitepaper, và giờ nó nằm trên slide pitch deck. Đắt nhất là những gì bạn tự vẽ ra trong đầu. Baseten là một câu chuyện hay, nhưng ai cũng biết, câu chuyện hay nhất thường là câu chuyện đắt nhất. Trong bối cảnh đó, các nhà đầu tư blockchain Việt Nam đang có hai lựa chọn: tiếp tục săn lùng các dự án token hạ tầng AI như Fetch.ai, Autonolas, hay lặng lẽ theo dõi những công ty cổ phần tư nhân như Baseten. Cả hai đều mang trong mình rủi ro lớn. Token thì biến động mạnh, cổ phần tư nhân thì thanh khoản kém. Nhưng nhìn chung, thông điệp vẫn là: AI hạ tầng đang trở thành miền đất hứa cho những ai đến sớm, và thành nấm mồ cho những ai đến trễ. Trên thị trường này, không ai lắng nghe những câu chuyện đã đọc qua. Người ta chỉ trả tiền cho những câu chuyện mới. Và Baseten, dù có câu chuyện của riêng mình, vẫn chỉ là một viên gạch trong bức tường lớn hơn. Chúng ta đang chứng kiến một trong những cuộc chuyển dịch vốn lớn nhất thập kỷ: từ token sang cổ phiếu hạ tầng, từ lời hứa phi tập trung sang lời hứa hiệu quả. Liệu các công ty hạ tầng AI sẽ trở thành những ông trùm mới, hay sẽ bị nghiền nát giữa sức ép của các gã khổng lồ công nghệ? Tôi không biết chắc. Nhưng tôi biết rằng khi tất cả mọi người cùng nhìn về một hướng, cơ hội thường nằm ở phía ngược lại. Hãy lắng nghe câu chuyện, nhưng đừng bao giờ quên kiểm tra những con số đằng sau.