Lịch làm việc tuần này của Thượng viện Mỹ không có tên CLARITY Act. Tôi đọc lại thông báo ba lần, vẫn không thấy. Không phải thất bại trong một cuộc bỏ phiếu. Không phải một điều khoản bị bác bỏ. Chỉ đơn giản là nó bị bỏ ra khỏi lịch trình phiên họp thứ Năm. Trong kỹ thuật blockchain, một giao dịch bị bỏ khỏi mempool không đồng nghĩa với thất bại. Nó vẫn nằm đó, chờ được đưa vào block tiếp theo. Nhưng thời gian chờ thì không ai trả phí. Và với những dự án đang chờ sự rõ ràng từ luật này, mỗi tuần chờ đợi là một tuần vận hành trong vùng xám.
CLARITY Act không phải là một dự luật công nghệ. Nó không đề cập đến gas, zk-proof hay sequencer. Nó là một dự luật về thẩm quyền. Câu hỏi trọng tâm: token nào là chứng khoán, token nào là hàng hóa. Khi câu hỏi đó được trả lời bằng văn bản luật, hàng loạt vấn đề khác sẽ tự vận hành — niêm yết trên sàn, lưu ký tài sản, quỹ ETF, trách nhiệm thuế, nghĩa vụ công bố thông tin. Không có câu trả lời, mọi thứ vẫn dựa trên án lệ Howey từ năm 1946. Gần tám thập kỷ. Bộ luật cũ kỹ đó được viết cho những vườn cam quýt ở Florida, giờ được dùng để phán xét những token sinh ra trong một block.
Trong vai trò người làm nghiên cứu Layer2, tôi quen với những thứ bị trì hoãn. Năm 2022, tôi dành ba tháng thử nghiệm trên testnet zkSync Era. 15 giao dịch phức tạp, tải cao, batch bị xử lý sai trình tự. Đội ngũ sửa lỗi, giúp tiết kiệm khoảng 500.000 USD. Audit thì dễ, trust thì khó. Nhưng khi một quốc gia trì hoãn, không có một address để gửi bằng chứng. Không có một pull request để xem xét. Quy trình lập pháp là một quy trình không minh bạch về trạng thái.
Có một sự tương đồng kỹ thuật thú vị: một sequencer tập trung quyết định thứ tự giao dịch. Thượng viện Mỹ quyết định thứ tự ưu tiên của các dự luật. Việc CLARITY Act bị đưa ra khỏi lịch là một quyết định kiểu sequencer. Không phải transaction bị revert. Nó chỉ bị xếp sau ngân sách, bổ nhiệm, an ninh. Thứ tự ưu tiên của quốc gia trong tuần này có những vấn đề khác.
Hệ quả đầu tiên là dòng vốn tổ chức tiếp tục đứng ngoài. Các quỹ hưu trí và công ty quản lý tài sản cần chữ ký của văn phòng pháp lý trước khi đưa tiền vào tài sản số. Văn phòng pháp lý không thể ký khi định nghĩa pháp lý vẫn mập mờ. Một nhà quản lý tài sản ở Boston không nhìn vào whitepaper của một giao thức, anh ta nhìn vào luật. Khi luật không rõ, họ không bao giờ đến được bước đọc whitepaper. Sự chậm trễ này làm tăng chi phí cơ hội cho toàn bộ hệ sinh thái, nhưng nó không phân bố đều.
Tôi có một ký ức từ năm 2017, khi tôi dành bốn tháng kiểm toán hợp đồng thông minh của một dự án ICO. Tôi phát hiện ba lỗ hổng trong logic chuyển token, gửi báo cáo lên GitHub, và đội ngũ xác nhận trước khi thiệt hại lên tới 1,2 triệu USD. Bài học tôi rút ra: lỗi không nằm ở nơi người ta nhìn nhiều nhất, mà nằm ở nơi mọi người cho là đương nhiên. Với CLARITY Act, sự đương nhiên đó là 'Mỹ sẽ sớm có luật rõ ràng'. Cả ngành đã đặt một vị thế niềm tin vào thứ họ không kiểm soát được. Khi vị thế đó bị trì hoãn, chúng ta thấy rõ ai đang phòng thủ và ai đang tấn công. Các giao thức có doanh thu thật, có người dùng thật, không hề lay chuyển. Các dự án chỉ tồn tại dựa trên câu chuyện chờ pháp lý sẽ bắt đầu rò rỉ.
Sự phân bố đó được thể hiện rõ ở các khu vực pháp lý cạnh tranh. Liên minh châu Âu đã ban hành MiCA với lộ trình cụ thể. Hong Kong cấp phép VASP theo luật định. Abu Dhabi và Dubai xây dựng các khu tự do với quy định riêng. Khi Mỹ trì hoãn, các khu vực này hưởng lợi theo cấp số nhân. Tôi đã chứng kiến điều tương tự ở các mùa trước: khi một thị trường pháp lý mơ hồ, nhân tài kỹ thuật là những người di cư đầu tiên. Không phải vốn. Vốn đến sau, nhưng con người rời đi trước và không quay lại ngay khi sân nhà có luật mới. Với các nhà phát triển Layer2, một tuần không có luật rõ ràng là một tuần để cân nhắc chuyển văn phòng sang Lisbon hoặc Singapore.
Mặt thứ hai là tác động đến các sàn giao dịch. Các sàn chịu áp lực từ SEC sẽ thận trọng hơn trong việc xét duyệt token có tính chất chứng khoán mơ hồ. Điều này làm chậm dòng sản phẩm mới, ảnh hưởng đến thanh khoản. Nhưng ở phía DeFi, không có gì thay đổi. Các giao thức phi tập trung không cần sự cho phép từ Thượng viện. Uniswap vẫn khớp lệnh. Aave vẫn cho vay. Lido vẫn stake. Tôi từng phân tích cơ chế thanh khoản Uniswap v2, đo độ trượt giá trên 50 cặp giao dịch và phát hiện thanh khoản giả ở ba cặp khiến nhà cung cấp mất khoảng 200.000 USD. Khi đó không có cơ quan quản lý nào can thiệp. Thị trường tự phát hiện, tự phản ứng. Sự trì hoãn pháp lý không làm DeFi yếu đi, mà thậm chí củng cố vai trò của nó như một lựa chọn thay thế.
Với stablecoin, câu chuyện cũng không sáng sủa hơn. Các sản phẩm lợi nhuận như sUSDe được xây trên sự không khớp kỳ hạn và rủi ro chồng chất. Chúng chạy tốt trong thị trường tăng, nhưng sẽ phát nổ đầu tiên trong thị trường giảm. Sự trì hoãn của CLARITY Act không tạo ra rủi ro đó. Nó chỉ không loại bỏ rủi ro đó. Các nhà phát hành stablecoin tiếp tục phải tự quyết định xem họ là ngân hàng, tổ chức tiền điện tử, hay một thứ gì đó chưa có tên trong luật Mỹ.
Điểm phản trực giác nằm ở chỗ: những người thất vọng vì CLARITY Act bị hoãn có lẽ đang đặt niềm tin sai chỗ. Họ tin rằng khi quốc hội định nghĩa token, ngành sẽ lớn mạnh. Nhưng lịch sử cho thấy sự rõ ràng pháp lý không bao giờ đi trước sự đổi mới kỹ thuật. Nó luôn đi sau, thường là vài năm. Các giao thức từng sống sót qua nhiều chu kỳ không phải vì chờ được một dự luật, mà vì chúng tạo ra một mạng lưới mà việc tắt nó đòi hỏi kiểm soát vật lý, không chỉ kiểm soát pháp lý. Audit thì dễ, trust thì khó. Một quốc hội có thể tuyên bố token X là chứng khoán, nhưng không thể khiến token X không tồn tại. Nó chỉ có thể đẩy token đó ra khỏi thị trường Mỹ. Và thị trường thế giới thì rất rộng.
Năm 2024, trong nghiên cứu ETF Bitcoin, tôi thấy một điều kỳ lạ: dòng vốn từ các ETF được phê duyệt tác động mạnh đến giá trên Binance mỗi khi có biến động, nhưng nó không thay đổi cấu trúc của mạng Bitcoin. Bitcoin vẫn nhận giao dịch, vẫn xác nhận block. Sự rõ ràng pháp lý hay không không ảnh hưởng đến hash rate. Tương tự, CLARITY Act có được thông qua vào tuần sau hay bị trì hoãn đến năm sau, nó cũng chỉ là một biến số trên sổ cái xã hội. Các giao thức vẫn tiếp tục. Câu hỏi duy nhất mà sự trì hoãn này đặt ra: chúng ta đang xây dựng thứ vận hành đúng theo niềm tin của mình, hay chỉ đang xây dựng thứ hy vọng sẽ được pháp luật tha thứ?
Một sai lầm tôi thấy ở nhiều dự án là họ thiết kế sản phẩm cho một kịch bản pháp lý tưởng tượng. Họ chờ một dự luật để quyết định tokenomics, chọn layer, chọn cơ chế đồng thuận. Họ giống như một nhóm phát triển chờ sequencer xác nhận trước khi gửi giao dịch. Nhưng trong mạng lưới thực sự phân tán, không có một sequencer duy nhất. Và trong một hệ sinh thái thực sự tự do, không có một quốc hội duy nhất. CLARITY Act bị hoãn là một lời nhắc rằng sự phụ thuộc vào một trung tâm — dù là trung tâm pháp lý hay trung tâm kỹ thuật — luôn là một điểm hỏng. Audit thì dễ, trust thì khó. Đây là lý do tôi luôn kiểm tra từng state root trước khi tin vào một dự án, thay vì tin vào tuyên bố của họ.
Nhìn từ góc độ kỹ thuật, việc một dự luật bị trì hoãn có thể được ví như một hard fork bị hoãn. Hard fork chia blockchain thành hai khi cộng đồng không đồng thuận. Dự luật bị hoãn chia thế giới thành hai: những người ở lại làm việc trong khuôn khổ cũ, và những người rời đi tìm khuôn khổ mới. Ranh giới này không nằm ở một block, mà nằm trong văn phòng pháp lý của từng công ty. Trong vài tháng tới, tôi dự đoán sẽ có một làn sóng công ty Mỹ thành lập chi nhánh ở Singapore, Dubai hoặc Thụy Sĩ để phục vụ khách hàng toàn cầu với quy định rõ ràng hơn. Điều này không mới. Nhưng sự trì hoãn này sẽ thúc đẩy nó mạnh hơn năm ngoái.
Tôi không lạc quan về việc quốc hội sẽ sớm mang lại sự rõ ràng. Tôi không bi quan về sự phát triển kỹ thuật của ngành. Hai điều đó có thể cùng tồn tại. Khi một giao dịch bị kẹt trong mempool, tôi không than phiền về mempool. Tôi tăng gas. Khi một dự luật bị kẹt trong quốc hội, tôi nên đặt câu hỏi lớn hơn: chúng ta đang xây dựng một hệ thống cần quốc hội, hay một hệ thống có thể hoạt động mà không cần nó? Nếu câu trả lời đúng, việc CLARITY Act bị hoãn chỉ là một footnote. Nếu câu trả lời sai, thì dù luật có được thông qua, chúng ta cũng chỉ đang xây dựng một ngành công nghiệp xin phép.
