Sáu dự án blockchain huy động hơn 5 tỷ USD, doanh thu hàng ngày chỉ 360 USD: Bài học từ bong bóng cơ sở hạ tầng
Tháng 7/2026, thị trường crypto đang chìm trong một mùa đông kéo dài. AI đã chiếm trọn sự chú ý, còn những câu chuyện về Layer 1, Layer 2, Data Availability (DA) dần trở thành dĩ vãng. Nhưng một báo cáo mới đây đã khuấy động lại ký ức: sáu dự án blockchain từng gọi vốn thành công hơn 5 tỷ USD – bao gồm Berachain, Celestia, Scroll, Eclipse, Sonic và Manta – chỉ tạo ra tổng cộng 360 USD phí hàng ngày. Con số này tương đương thu nhập của một quán cà phê nhỏ ở Manila, chứ không phải của những “siêu xa lộ” tài chính phi tập trung từng được kỳ vọng.
Để hiểu được sự thất bại này, cần nhìn vào chín khía cạnh cốt lõi: công nghệ, tokenomics, thị trường, vị thế sinh thái, tuân thủ quy định, đội ngũ và quản trị, rủi ro, câu chuyện (narrative) và tác động chuỗi. Mỗi khía cạnh đều phơi bày một mảnh ghép của bong bóng đầu tư cơ sở hạ tầng đã vỡ.
1. Công nghệ: Những cỗ máy không người lái
Sáu dự án này đại diện cho các hướng công nghệ khác nhau: Berachain với cơ chế đồng thuận Proof-of-Liquidity, Celestia với Data Availability layer, Scroll với zkEVM, Eclipse với SVM L2, Sonic với DAG L1, Manta với ZK tổng quát. Tất cả đều đã ra mắt mainnet và nhận được hàng trăm triệu USD tài trợ kỹ thuật. Thế nhưng, hiệu suất sử dụng gần như bằng không. Mỗi ngày, sáu dự án chỉ xử lý khối lượng giao dịch tương đương vài trăm đô la phí – nghĩa là không có người dùng thực sự.
Lấy Berachain làm ví dụ: tự xưng là “cỗ máy tăng trưởng doanh nghiệp trên chuỗi” nhưng thực tế chuỗi từng bị tạm dừng do sự cố bảo mật từ vụ hack Balancer. Token BERA giảm 98% so với khi ra mắt. Scroll, một ZK-Rollup được kỳ vọng, chỉ tạo ra 24 USD phí mỗi ngày. Eclipse – “Solana trên Ethereum” – có TVL 115 triệu USD, nhưng phần lớn là thanh khoản giả tạo từ các chương trình farm. Công nghệ của họ không hề kém cạnh, nhưng hoàn toàn không có “product-market fit”.
2. Tokenomics: Vòng xoáy lạm phát và sự bất cân xứng giữa VC và nhà đầu tư nhỏ lẻ
Tokenomics của các dự án này đều có chung một mô hình: phát hành token utility/governance, phân bổ phần lớn cho đội ngũ và quỹ đầu tư, sau đó dùng airdrop để kích thích TVL. Airdrop kết thúc, TVL sụp đổ, token giảm 98-99% giá trị. Điển hình là Manta Network: TVL từng đạt 650 triệu USD nhờ airdrop, nay chỉ còn 4 triệu USD.
Đặc biệt, điều khoản đầu tư của Brevan Howard vào Berachain cho thấy sự bất công trắng trợn: quỹ này được quyền hoàn vốn mà không chịu rủi ro trong vòng một năm. Trong khi đó, nhà đầu tư nhỏ lẻ mua token trên sàn chịu lỗ toàn bộ. Cấu trúc tokenomics như vậy không thể bền vững: không có doanh thu (360 USD/ngày), không có cơ chế đốt, lạm phát từ vesting khiến giá token giảm không phanh.
3. Thị trường: Sự lãng quên hoàn toàn
Thị trường đã định giá những dự án này gần như về 0. BERA giảm 98%, TIA giảm 98%, SCR chưa lên sàn nhưng TVL đã giảm 75% sau airdrop. Thanh khoản giao dịch cực kỳ mỏng, và nếu các sàn lớn quyết định delist, số phận sẽ kết thúc. Cảm xúc thị trường chuyển từ FOMO sang sợ hãi rồi thờ ơ. Không còn ai quan tâm đến những layer 1 mới, khi mà Ethereum vẫn thống trị và Solana cho thấy hiệu suất vượt trội.
4. Vị thế sinh thái: Những thành phố ma trên chuỗi
Trong bức tranh tổng thể blockchain, sáu dự án này nằm ở vị trí tầng hạ tầng (L1, L2, DA). Thượng nguồn là Ethereum và Cosmos cung cấp bảo mật, nhưng dòng chảy người dùng và thanh khoản hoàn toàn không có. Các giao thức DeFi trên những chuỗi này cũng biến mất sau airdrop. Chúng trở thành những “thành phố ma”: cơ sở hạ tầng hoàn chỉnh nhưng không có cư dân. Nhà phát triển bỏ đi, ứng dụng sập, người dùng không quay lại.
Trường hợp của Celestia rất đáng chú ý: câu chuyện Data Availability nóng vào năm 2023, nhưng giờ đã bị thay thế bởi các giải pháp rẻ hơn như EthDA hay Avail. Token TIA giảm 98% cho thấy sự thoái trào hoàn toàn của narrative.
5. Tuân thủ quy định: Rủi ro tiềm ẩn, nhưng đã quá muộn
Với tiêu chuẩn Howey, gần như tất cả các token này đều có thể bị xem là chứng khoán chưa đăng ký. Đã có trường hợp nhà đầu tư yêu cầu bồi thường (VCs do also cry). Tuy nhiên, do giá trị token đã gần bằng 0, các vụ kiện tập thể khó mang lại lợi ích thực tế. Nhưng nếu SEC quyết định lấy một dự án làm ví dụ, họ có thể chọn Berachain vì điều khoản hoàn tiền bất thường của Brevan Howard, tạo thành tiền lệ pháp lý.
6. Đội ngũ và quản trị: Những người tiên phong bỏ cuộc
Đội ngũ của các dự án này từng được coi là ngôi sao – Mustafa Al-Bassam (Celestia), Andre Cronje (Sonic), đội ngũ Scroll có gốc gác từ Đại học Thanh Hoa. Nhưng thực tế: Andre Cronje rời Sonic để xây dựng Flying Tulip vào đầu năm 2026. Eclipse Labs chuyển hướng sang dự án AI “The Human API” và ngừng viết blog suốt một năm. Dấu hiệu của sự từ bỏ là rõ ràng: khi những người sáng lập không còn tin vào sản phẩm của chính mình, cộng đồng cũng mất niềm tin. Quản trị trên chuỗi gần như đóng băng, các đề xuất không được bỏ phiếu.
7. Rủi ro: Từ kỹ thuật đến thanh khoản
Ma trận rủi ro của sáu dự án này đều ở mức cực cao. Rủi ro kỹ thuật đã hiện hữu (Berachain từng bị tấn công), rủi ro thanh khoản đã xảy ra (các cặp giao dịch gần như không có volume), rủi ro đội ngũ đã hiển hiện. Không còn bất kỳ yếu tố nào để lạc quan: không có kế hoạch hồi phục, không có nguồn lực, không có sự quan tâm. Các nhà đầu tư còn giữ token chỉ có thể chờ đợi sự kiện delist hoặc biến mất hoàn toàn.
8. Câu chuyện và kỳ vọng: Từ thiên đường xuống địa ngục
Năm 2021-2024, sáu câu chuyện này từng được tâng bốc: “Blockchain mới sẽ thay thế Ethereum”, “Tính khả dụng dữ liệu là lớp hạ tầng tiếp theo”, “ZK-Rollup là holy grail”. Giờ đây, chúng được nhắc đến như những bài học đắt giá. Kỳ vọng của thị trường hoàn toàn lệch pha với thực tế: VC đặt cược hàng tỷ đô, trong khi người dùng không hề xuất hiện. Sự khác biệt giữa kỳ vọng và thực tế là rất lớn, và quá trình điều chỉnh diễn ra từ từ qua những cú giảm 98%.
9. Tác động chuỗi: Bài học cho toàn ngành
Sự thất bại này không gây ra hiệu ứng domino vì quy mô quá nhỏ so với tổng thể. Nhưng nó để lại một dấu ấn quan trọng: đầu tư vào cơ sở hạ tầng blockchain không còn là “bắt đáy” nếu không có người dùng. Các quỹ đầu tư mạo hiểm sẽ thận trọng hơn với những Layer 1, Layer 2 mới. Ngược lại, các blockchain đã có cộng đồng và hoạt động thực tế (Ethereum, Solana) được hưởng lợi khi dòng tiền quay trở lại.
Kết luận
360 USD mỗi ngày từ sáu dự án với tổng vốn huy động hơn 5 tỷ USD là một con số biết nói. Nó cho thấy sự lãng phí khủng khiếp của thời kỳ tiền rẻ, khi VC đổ tiền vào những câu chuyện mà không cần bằng chứng sử dụng. Bong bóng cơ sở hạ tầng đã vỡ, và những ai còn nắm giữ token của Berachain, Celestia, Scroll, Eclipse, Sonic hay Manta có lẽ không bao giờ thấy lại vốn. Câu hỏi đặt ra: liệu những dự án tương tự trong tương lai có lặp lại sai lầm này? Lịch sử không hề thay đổi, nhưng ít nhất chúng ta có thêm một bộ dữ liệu để nhận diện bong bóng trước khi nó vỡ.
