Trong 7 ngày qua, một giao thức từng được coi là biểu tượng của NFT ứng dụng thực tế đã chính thức tuyên bố đóng cửa. POAP — Proof of Attendance Protocol — sau 5 năm vận hành trên mainnet, đã không thể tiếp tục duy trì hoạt động. Tôi đã theo dõi sự suy tàn của dự án này từ cuối năm 2024, và khi đọc báo cáo phân tích kỹ thuật về sự kiện này, tôi nhận ra một điều quan trọng: POAP không chết vì công nghệ thất bại, mà chết vì một căn bệnh kinh niên của Web3 — không có mô hình thu nhập.
Bối cảnh cần được đặt đúng chỗ. POAP là một giao thức phát hành NFT dạng ERC-721 dùng làm bằng chứng tham dự. Về bản chất, đây là một tài sản kỹ thuật số xác nhận 'bạn đã ở đó'. Từ 2020 đến 2022, POAP gần như độc quyền trong mảng này: hàng trăm sự kiện, hackathon, DAO dùng nó để ghi nhận sự hiện diện của thành viên. Nhưng công nghệ của POAP không hề có hào sâu bảo vệ. Bất kỳ đội ngũ nào cũng có thể triển khai một hợp đồng ERC-721 tương tự trong vài tuần. Điểm mấu chốt nằm ở chỗ: POAP đã chứng minh được 'sản phẩm có người dùng', nhưng không bao giờ chứng minh được 'sản phẩm có thể tự nuôi sống mình'.
Tôi đã chạy query và kết quả là: POAP không có token, không có phí giao dịch, không có bất kỳ cơ chế nào để thu hồi giá trị từ hàng triệu NFT đã phát hành. Họ phụ thuộc hoàn toàn vào vốn tài trợ từ quỹ đầu tư và quỹ Ethereum Foundation. Mô hình này hoạt động tốt trong thị trường bò, khi câu chuyện 'tăng trưởng trước, kiếm tiền sau' được chấp nhận. Nhưng khi dòng vốn toàn cầu thắt chặt và thị trường tiền mã hóa bước vào giai đoạn giảm, các nhà đầu tư bắt đầu đặt câu hỏi: 'Doanh thu của bạn ở đâu?' POAP không có câu trả lời.
Điều khiến tôi quan tâm ở cấp độ giao thức là sự tương phản giữa giá trị tạo ra và giá trị nắm giữ. POAP tạo ra giá trị rõ ràng cho hệ sinh thái: nó cung cấp công cụ xây dựng cộng đồng cho các dự án, tạo ra hồ sơ hoạt động trên chuỗi cho người dùng. Nhưng nó không nắm giữ được một phần nào giá trị đó. Đây chính là 'lời nguyền của hàng hóa công cộng' trong Web3: mọi người đều muốn dùng, nhưng không ai muốn trả tiền để duy trì nó.
Bài học quản lý rủi ro tôi học được một cách đắt giá trong suốt 20 năm quan sát thị trường: khi một giao thức không có cơ chế thu phí, nó không phải là một doanh nghiệp, nó chỉ là một dự án từ thiện được tài trợ. Và các nhà tài trợ sẽ rút lui khi lợi ích không còn rõ ràng. POAP không phải là trường hợp cá biệt. Nó là một tín hiệu cho toàn bộ ngành: thị trường đang chuyển từ định giá theo câu chuyện sang định giá theo dòng tiền.
Từ góc độ truyền dẫn chính sách tiền tệ, sự sụp đổ của POAP phản ánh một hiện tượng vĩ mô lớn hơn: chi phí vốn tăng cao khiến mọi mô hình kinh doanh không có lợi nhuận trở nên khó sống sót. Khi real yield bị nén lại trên toàn cầu, các nhà đầu tư mạo hiểm buộc phải siết chặt tiêu chuẩn. POAP nằm trong số những nạn nhân đầu tiên của làn sóng thanh lọc này.
Điểm phản trực giác mà hầu hết mọi người bỏ lỡ là POAP thực sự có thể được cứu nếu nó phát hành token và thiết lập một cơ chế thu phí tối thiểu. Hãy tưởng tượng một mô hình trong đó mỗi lần tổ chức sự kiện phát hành POAP phải trả 10 đô la phí nền tảng. Với hàng nghìn sự kiện diễn ra mỗi tháng, đó có thể là một dòng doanh thu đủ để duy trì đội ngũ vận hành. Nhưng POAP đã chọn con đường 'miễn phí hoàn toàn' để tối đa hóa việc áp dụng. Kết quả là, sự áp dụng tăng vọt nhưng không có nền tảng tài chính để đứng vững.
Sự thật khó chịu mà ngành công nghiệp này cần phải đối mặt là: trong thị trường giảm, mọi người không quan tâm đến sản phẩm của bạn có bao nhiêu người dùng, họ chỉ quan tâm đến việc tài sản của họ có an toàn không và bạn có thể tiếp tục vận hành hay không. POAP là một lời nhắc nhở rằng người dùng có thể yêu thích sản phẩm của bạn, nhưng tình yêu không trả được hóa đơn máy chủ.
Khi nhìn vào những giao thức tương tự như Galxe, EAS, hoặc các nền tảng chứng nhận danh tính phi tập trung khác, tôi thấy chúng đang đi cùng một con đường. Galxe có token và có một số cơ chế tạo doanh thu, nhưng liệu nó có đủ để tồn tại qua một chu kỳ giảm dài? Câu hỏi đó không có lời giải đáp rõ ràng.
Tốc độ tăng trưởng M2 toàn cầu đang chậm lại, và điều đó có nghĩa là dòng vốn đầu cơ vào tiền mã hóa sẽ tiếp tục khô cạn. Trong bối cảnh đó, các dự án có mô hình 'đốt tiền để lấy người dùng' sẽ không sống sót. POAP là một hồi chuông cảnh tỉnh cho tất cả các nhà phát triển đang xây dựng ứng dụng phi tập trung mà không có kế hoạch kinh doanh rõ ràng.
Câu hỏi cuối cùng tôi muốn đặt ra: nếu một giao thức được yêu thích đến mức trở thành một phần ký ức không thể thay thế của hàng nghìn người dùng Web3 vẫn có thể chết vì không có doanh thu, thì những dự án ít được yêu thích hơn nhưng cũng không có mô hình kinh doanh thì sẽ ra sao? Khi ngành công nghiệp này chuyển sang giai đoạn trưởng thành, những kẻ yếu nhất sẽ bị bỏ lại. Và POAP chứng minh rằng không có 'tình yêu cộng đồng' nào có thể thay thế cho một dòng tiền bền vững.
